Það eru nokkur ár síðan talað var fyrst um að opna Svavarssafn á Hornafirði, sem yrði bæði Listasafn Hornafjarðar en um leið mikilvægur minnisvarði um Svavar Guðnason (1909-1988), hornfirskan brautryðjanda í íslenskri myndlistarsögu. Upp úr
1990 var Gísli Sverrir Árnason einn þeirra sem talaði fyrir mikilvægi safnsins, auk Ingu Jónsdóttur og fleiri bæjarstarfsmanna á þeim tíma. Grunnurinn að Svavarssafni var og er listaverkagjöf frá ekkju Svavars, Ástu Kristínu Eiríksdóttur (1912-2008) og síðan verk sem komið hafa úr dánarbúi hans og safnið hefur eignast. Árið 2010 var síðan ráðist í framkvæmdir á nýjum sýningarsal í „gömlu slökkvistöðinni“ sem er jafnframt framlenging af Ráðhúsi Hornafjarðar.
Svavarssafn fær það hlutverk að halda utan um verk Svavars sem eru í einkaeigu, sýningarskrár, bækur og húsgögn úr dánarbúinu. Markmiðið er ekki aðeins að halda utan um málverk Svavars heldur einnig að safna upplýsingum um verk hans, líf og annað sem við kemur ferli hans. Svavarssafn er skilgreint sem einn hluti Listasafns Hornafjarðar. Markmiðið er að hafa sýningu á verkum Svavars á hverju sumri. Í Ástustofu svokallaðari verður svo föst sýning þar sem farið verður yfir líf þeirra Ástu og Svavars, með áherslu á list hans.Sveitarfélagið Hornafjörður á í kring um 230 verk eftir Svavar í heildina svo úr nógu er að taka. Þegar Ásta gaf listaverkin var farið að ræða um sýningasal fyrir verk Svavars þar sem hún vildi vita af þeim á þeim stað sem hann sótti mikinn innblástur til. Þegar Ásta lést árið 2008 var aftur farið að ræða um framtíð verkanna og ljóst var að sá hluti dánarbúsins sem átti að koma til Hafnar kæmi ekki nema að unnið væri markvisst að góðri aðstöðu til að geyma og sýna verkin. Þá ákvað sveitarfélagið að gera miklar kröfur til nýja sýningarrýmisins svo að salurinn yrði nýttur til fjölbreyttra verkefna á sviðum lista og menningar í framtíðinni.
Með því að gera miklar kröfur til nýja listasafnsins og hafa alla aðstöðu til fyrirmyndar þá væri hægt að fá verk að láni frá öðrum söfnum, t.d. Listasafni Íslands. Listasafn Hornafjarðar og Hornafjarðarbær gerði þess vegna þær kröfur að öll aðstaða yrði eins og best er á kosið á landsvísu.
Undirbúningurinn
Að sögn Bjargar Erlingsdóttur, forstöðukonu Menningarmiðstöðvar Hornafjarðar, hefur undirbúningurinn gengið mjög vel. Listasafn Íslands er til að mynda búið að vera Listasafni Hornafjarðar innan handar frá upphafi ferlisins. Þar hefur verið rætt um tæknilegar kröfur og öll mikilvæg smáatriði skoðuð til þess að tryggja að öll aðstaða verði sem best. Björg segir að það hafi hjálpað þeim að hún vann sjálf á Listasafni Reykjavíkur áður en hún kom til Hafnar svo að hún þekkti vel til verka. "Ég leitaði til fjölmargra aðila um álit og aðstoð við að finna út úr ýmsum hagkvæmum málum, t.d. varðandi lýsingu, veggefni og eitt og annað sem var síðan komið áfram til arkitekta og hönnuða sem komu að verkinu".
Aðspurð segir Björg að ekki margt hafi farið úrskeiðis í undirbúningsferlinu heldur öllu heldur margt gengið mun betur en nokkur þorði að vona. "Það er fjöldi hluta sem þarf að huga að í undirbúningi allra sýninga. Húsnæði þarf að vera tilbúið,
aðgangur að þeim verkum sem á að sýna, umsjónarmenn verkanna þurfa að vera sáttir við sýningarrýmið og vinnuaðferðir, það þarf að hanna sýninguna, finna útgangspunkta og sjá til þess að allt ferlið gangi upp. Svavarssýningin er kannski óvenju flókin af þeirri ástæðu að það er verið að hanna allt umhverfið um leið og þetta er í fyrsta skipti sem hengt er upp í salnum. Við erum að búa til safn, ekki bara einstaka sýningu og fyrir utan allt sem þarf að huga að við undirbúning sýningar kemur mikilvægi þess að vel takist til og að íbúar og gestir sjái verkefnið í heild sinni. Þar fyrir utan þarf náttúrulega að velja verkin, fá þau lánuð – ganga frá samningum, senda boðskort, hengja upp og lýsa, skrifa texta og koma öllu á sinn stað eins og venjulega þegar unnið er að sýningu. En þessi er ögn flóknari því allt hitt verður að ganga upp áður en hægt verður að opna" segir Björg um undirbúningsferlið.
Fyrsta sýningin í nýjum sal
Á fyrstu sýningu safnsins á verkum Svavars Guðnasonar verða fjórir veggir. Einn verður undir minni verkin sem flokkast undir æskuverk. Á næsta vegg verða tekin fyrir Danmerkurárin svokölluðu. Þar næst tekur við geómetrísk verk á þriðja vegg og síðustu árin á vegg fjögur. Síðustu árin sem Svavar málaði braust hann endanlega út úr formfestunni og varð jafnvel enn expressjónískari en áður. Þessi ár hafa oft verið talin vanmetin í ferli hans því fjölmörg falleg verk má finna frá þessu tímabili.
Á sýningunni verður leitast við að búa til yfirlit yfir feril Svavars og þar með sýna nokkur af hans helstu lykilverkum. Þetta eru verk eins og Gullfjöll, Ísabrot,
Næturútvarp á Öræfajökli og mörg fleiri. Björg segir að plássið sé ekki mikið en þau hafi reynt að velja fjöbreytt verk sem spanni feril hans á skipulagða vegu. Þá eru verkin í eigi MMH (Menningarmiðstöðvar Hornafjarðar), Listasafns Íslands og eitt frá Listasafni ASÍ. Þessari sýningu lýkur 15. september og þá tekur við haustsýning um Jón Þorleifsson. Þar verða bæði málverk og textar eftir Jón sem var jafnframt læriföður Svavars á margan hátt.
Aðspurð segist Björg sjálf vera sýningarstjóri þessarar sýningar. „Ég hef unnið hana í samvinnu við Listasafns Íslands og við vildum byrja á yfirliti yfir feril Svavars. Það er gert ráð fyrir að við fáum sýningastjóra í framtíðinni til að vinna með okkur en við gerum líka ráð fyrir að vinna eitthvað af þeim sjálf hér á MMH eins og gert er á flestum söfnum, bæði sýningastjórar innan stofnana og aðkeyptir“.
Sýningin og listasafnið hefur nokkur séreinkenni á landsvísu. „Það sem sker sig úr er uppbygging aðstöðunnar þar sem lagður er í meiri metnaður en gengur og gerist almennt. Við erum markvisst að vinna að uppbyggingu skapandi greina hér á svæðinu og Listasafnið er mikilvægur liður í því starfi en um leið er hann ætlaður til metnaðarfullra sýninga og þeir sem þar sýna og sýningarnar þurfa að hljóta náð fyrir augum sýninganefndar. Með öðrum orðum sjáum við salinn sem jafningja stærri safna á landinu og mikilvægan lið í að efla aðgengi íbúanna að listum og ákveðið tæki til miðlunar og eflingar þekkingar íbúa á listum almennt. Á vissan máta er þetta tilraun með það að markmiði að auka víðsýni íbúanna fyrir nýjum leiðum og listinn sem sagt eitt verkfærið í þeirri leið“. Þá er einnig vonast til þess að gott samstarf verði við Listasafn Íslands og að safnstjóri þess sitji í sýningarnefnd og safnið verði jafnframt faglegur bakhjarl starfseminnar hér á Höfn. Þannig má viðhalda góðum metnaði hjá Listasafni Hornafjarðar og hverjum tíma fyrir sig, með hjálp fagaðila í Listasafni Íslands.
Framtíðaráform
Að lokum er rétt að spyrja Björgu út í það hvaða viðbrögð þau hafa fengið við verkefninu sem hún segir hafa verið mjög góð. Þó gerir hún ráð fyrir, eins og alltaf í svona verkefnum í smærri bæjarfélögum að til séu raddir sem sjái ekki tilgang í svona framkvæmd. "Viðbrögðin innan sveitarfélagsins hafa verið góð og einnig utan. Ég finn að mörgum samstarfsfélögum mínum finnst við vinna þetta vel og af metnaði sem eru auðvitað mikil meðmæli fyrir okkur en verður líka til þess að við rekumst hvergi á lokaðar dyr og Listasafn Íslands hefur verið viljugt til að aðstoða á allan mögulegan máta. Við erum að fá að láni gersemarnar sem vinnan þeirra snýst um og traustið er algert."
Dagskráin framundan í Listasafni Hornafjarðar er fjölbreytt og spennandi. Sýning á verkum Svavars opnar eins og áður sagði 24. júní og stendur til 15. september en þá verður sett upp haustsýning og svo kemur vorsýning. Að henni lokinni kemur síðan ný Svavarssýning en stefnt er að því að hafa alltaf sýningar á verkum Svavars Guðnasonar yfir sumartímann. Stefnt er síðan að sumarið (2012) á að setja upp sýningu úr dánargjöfinni og unnið enn frekar í að draga fram þátt Ástu í tilvist safnsins. Þá verða 100 ár liðin frá fæðingu hennar.
Að lokum er rétt að minna aftur á opnun Svavarssafns sem er á föstudaginn næstkomandi í nýjum og glæsilegum sýningarsal hjá Ráðhúsinu, kl. 16.00.
No comments:
Post a Comment